رفتارى در زندگىهاى خصوصى پادشاهان ، زياد هم با يزيد متفاوت نبود ، اما تغييرى كه در طرز تفكّر مردم پس از جانبازى حسين ( ع ) به وجود آمد هميشه چون خط تمايزى بين معيارهاى اسلامى و ويژگىهاى خصوصى حكم‌رانان خدمت كرد . به جز چند نفر از نويسندگان قرون وسطايى كه خودفروخته بودند ، مورّخين و نويسندگان اسلامى هميشه برترين احترامات خود را در ستايش عمل قهرمانانه و حماسه آفرين حسين ( ع ) قائل شده‌اند . در زمان‌هاى اخير دانشمندان مسلمان از همه مذاهب اسلامى آثار مستقلى در توصيف فلسفه شهادت و جانبازى حسين ( ع ) به وجود آورده‌اند كه انسان را تشجيع مىكند . در بين كتب متعددى كه در چند ده سال گذشته به چاپ رسيده است و به بيدارى دوبارهء جهان اسلام همگام مىگردد خوانندگان را تنها به دو مأخذ ارجاع مىدهيم . يكى از آنها كتاب ابو الشهداء الحسين بن على است . ( پدر شهيدان حسين بن على ) كه نويسندهء معروف مصرى ، عباس محمود العقاد آن را نگاشته است . ( 70 ) ديگرى را دانشمند و شيخ بزرگ لبنان عبد اللّه العلائلى تحت عنوان الامام الحسين سمو المعنى فى سمو الذات ( 71 ) ( امام حسين ، روح بزرگ در هدف بلند ) نوشته است كه مطالعه جامعى در زندگى ، زمان و شهادت حسين ( ع ) مىباشد . هر دو نويسنده ، اولى دانشمند غير مذهبى محقّق در تاريخ و فلسفه و دومى دانشمند برجستهء مذهبى ، در مفهوم ، هدف ، فلسفه آرمان‌ها و كردار حسين ( ع ) بحث كرده‌اند . اكنون بايد به بررسى استنباط دوم خود از خطمشى حادثه كربلا ، كه در فوق ارائه شد ، بپردازيم و احساسات مذهبى كسانى را كه عاشقانه جان خود را با حسين ( ع ) فدا كردند مشخص كنيم . در توصيف اين تراژدى مآخذ مختلف ، مطالب بسيارى را در عواطف مذهبى حسين ( ع ) و اصحابش كه آنان را واداشت تا مرگ را انتخاب كنند ارائه مىدهند . كسانى كه مرگ را بر زندگى راحت و آرام برترى دادند ، انتخابى كه حتى تا آخرين لحظات حيات راهش براى آنان باز بود . اين حقيقت را مىتوان از بررسى سخنان و پيمان‌هاى وفادارى كه اين اشخاص به مناسبت‌هاى مختلف ابراز داشتند درك كرد و نيز در رجزهائى كه بين جنگجويان رد و بدل مىشد روشن نمود . در جنگ‌هاى عربى رسم بر اين بود كه